Đây là bài học đầu tiên mình được học khi bước chân vào khai vấn. Mình thấy ngạc nhiên khi mọi người cứ liên tục “check-in cảm xúc”, trong khi trong mình không cảm nhận rõ điều gì đặc biệt diễn ra bên trong. Có 2 lý do quan trọng, chúng ta không thể gọi tên chính xác cảm xúc mình đang có:
1/ Thiếu ngôn từ để diễn đạt
Ba trạng thái mà chúng ta dễ nhận ra nhất: Vui, Buồn, Bình thường. Tuy nhiên, bình thường không phải là cảm xúc, nó chỉ là một trạng thái mà khi không có những diễn tiến đặc biệt trong cảm xúc.
Để đơn giản nhất, thay vì chúng ta trả lời “Mình không biết” khi được hỏi về cảm xúc của mình thì bạn hãy quan sát xem bản thân đang trong “vùng dễ chịu” hay “vùng khó chịu”. Dần tăng thêm độ khó bằng cách định nghĩa rõ hơn tí là mình đang ở vùng nào với mức độ cao hay thấp.
Những cảm xúc chill nhẹ nhàng, dễ chịu khi đi dọc bờ biển sẽ đưa bạn vào trạng thái “dễ chịu cường độ thấp”, khi ở đó bạn chỉ muốn kéo dài thời gian để được tận hưởng sự thoải mái. Nhưng nếu bạn vừa nhận được một dự án lớn sau vài tháng theo đuổi thì bạn sẽ cảm giác cột năng lượng tăng lên rất cao, và bạn sẽ hưng phấn với hàng loạt những ý tưởng táo bạo cho dự án. Và trong khoảnh khắc đó bạn đang ở trạng thái “dễ chịu cấp độ cao”
Tương tự, nếu như hôm nay bạn đang thử làm một món ăn mới học trên Tiktok nhưng không thành công, thì tuy có hơi tiếc tiền, chút xíu thất vọng nhưng đó chỉ là “vùng khó chịu mức độ thấp” và điều bạn muốn làm là tìm cách chữa cháy. Nhưng nếu món ăn hỏng đấy làm ảnh hưởng tới dịp ra mắt gia đình người yêu của bạn, bạn sẽ bủa vây bởi những cảm xúc “khó chịu cường độ cao” và bắt đầu nghĩ đến một cuộc cách mạng để trở thành “đầu bếp” trong thời gian ngắn.
Khi bạn đã quen xác định 4 vùng dễ chịu, khó chịu từ thấp đến cao, bạn hãy cho phép mình bước thêm một bước khó hơn, đó là chi tiết hoá cảm xúc của mình bằng một từ chính xác. Và đây là một tham khảo hữu ích cho bạn, bánh xe cảm xúc Plutchik. Mình sẽ viết một bài khác kỹ hơn nói về chiếc bánh xe đặc biệt này.
2/ Mất kết nối với cảm xúc bên trong
Chúng ta thường có khuynh hướng chôn giấu cảm xúc của mình để né tránh sự dòm ngó của người khác và cũng là một cách để bảo vệ chính mình. Những áp lực xã hội, những áp lực gia đình, áp lực bảo toàn mối quan hệ, áp lực giữ vững hình ảnh hoàn hảo đã làm bạn phải cất giấu những cảm xúc thật của mình. Dần dà, thói quen này đã dẫn đến việc bạn cảm thấy khó khăn khi nhận ra mình đang như thế nào. Sau đó, mình bắt đầu nghĩ: có lẽ điều cần làm chưa phải là ép mình gọi đúng tên ngay, mà là cho mình một khoảng để nghe điều đang có mặt bên trong.
Một phương pháp đơn giản mà ai cũng có thể thực hiện. Mỗi ngày bạn hãy cho mình có những khoảng thời gian để ngồi lại, có thể vào những giờ cố định: buổi sáng sau khi thức dậy, buổi tối trước khi đi ngủ hoặc sau bất kỳ một sự việc nào trong ngày, bạn thử hỏi xem mình đang có cảm xúc gì. Nếu muốn thử, bạn có thể dừng lại ở một thời điểm quen thuộc trong ngày và hỏi: “Cảm xúc bây giờ của mình là gì?” Chưa có câu trả lời rõ cũng không sao. Việc mình chịu dừng lại đã là một bắt đầu.